🌏 ภูมิศาสตร์ ปลายภาค — ติวคิดวิเคราะห์

1. ที่ตั้ง = "ทางผ่าน" ระหว่างจีนกับอินเดีย

• อยู่ระหว่าง จีน–อินเดีย และระหว่าง มหาสมุทรแปซิฟิก–มหาสมุทรอินเดีย · 11 ประเทศ · 4.6 ล้าน ตร.กม. · เส้นศูนย์สูตรผ่าน สุมาตรา บอร์เนียว สุลาเวสี
• ภาคพื้นทวีป: เมียนมา ไทย ลาว กัมพูชา เวียดนาม · ภาคพื้นสมุทร: สิงคโปร์ อินโดนีเซีย ฟิลิปปินส์ ติมอร์-เลสเต บรูไน · มีทั้งสองแบบ: มาเลเซีย
• อาณาเขต: เหนือ = จีน · ตะวันออก = แปซิฟิก · ใต้ = มหาสมุทรอินเดีย · ตะวันตก = อ่าวเบงกอล อ่าวเมาะตะมะ อินเดีย บังกลาเทศ

2. เทือกเขา 3 แนวบนแผ่นดินใหญ่ (อินโดจีน)

3. ที่ราบลุ่มแม่น้ำ = ดินตะกอน → ข้าว → คนหนาแน่น

• ที่ราบชายฝั่ง: ตะวันออกของอินโดจีน (เวียดนาม) และตอนใต้ของคาบสมุทร (ภาคใต้ไทย มาเลเซีย)

4. หมู่เกาะ = แนวหินใหม่ + ดินภูเขาไฟ

• เกาะ = ที่ราบชายฝั่งแคบ ตอนกลางเป็นที่สูงและเทือกเขา · เกาะใหญ่สุด บอร์เนียว (3 ประเทศ: อินโดนีเซีย มาเลเซีย บรูไน) รองลงมา นิวกินี
• แนวหินใหม่: อาระกันโยมา → อันดามัน–นิโคบาร์ → สุมาตรา → ชวา → เซลีเบส → ลูซอน → มินดาเนา

5. ภูมิอากาศ: 2 เขต + มรสุม + พายุ

6. ดิน 4 ชนิด + ทำไมดินเสื่อม

7. ป่าไม้และแร่ ครูเน้น

• เขตป่าไม้สำคัญ: เมียนมา และ เกาะบอร์เนียว
• แร่: ดีบุกเรียงตามคาบสมุทรมลายู–ไทย–อินโดนีเซีย · ปิโตรเลียม บรูไน อินโดนีเซีย · ก๊าซธรรมชาติ อ่าวไทย · นิกเกิล โครเมียม ทองแดง ฟิลิปปินส์

8. เศรษฐกิจ + หลักเลือกทำเลโรงงาน

• ส่วนใหญ่ เกษตรกรรม: ข้าว ข้าวโพด พืชหัว (มันเทศ มันสำปะหลัง เผือก) พืชน้ำมัน พืชเส้นใย ยางพารา มะพร้าว ปาล์มน้ำมัน · รองลงมา ประมง เลี้ยงสัตว์ (ป่าไม้และเหมืองแร่สำคัญน้อยลง)
• อุตสาหกรรม ยังไม่เจริญ เพราะ ขาดทุน + เทคโนโลยี ส่วนใหญ่เป็นอุตสาหกรรมขนาดย่อมแปรรูปเกษตร · ยกเว้น สิงคโปร์ (ท่าเรือใหญ่บนเส้นทางเดินเรือ)
• ส่งออก = พืชผลเขตร้อน แร่ · นำเข้า = เครื่องจักร ยานพาหนะ เวชภัณฑ์ เคมีภัณฑ์ · ท่องเที่ยว ทำรายได้มาก

9. สังคม–วัฒนธรรม: 3 ปัจจัยที่ทำให้หลากหลาย

• กายภาพ: ภาคพื้นทวีป = วิถีลุ่มแม่น้ำ · ภาคพื้นสมุทร = วิถีทะเล · แต่เหมือนกันตรงที่อยู่เขตร้อน · ทางผ่านจีน–อินเดีย
• เศรษฐกิจ: ความต่างทางเศรษฐกิจทำให้วิถีชีวิตและคุณภาพชีวิตต่างกัน
• ประวัติศาสตร์: ดินแดนสุวรรณภูมิ รับอิทธิพล อินเดีย + จีน → ยุคอาณานิคมรับอิทธิพล ตะวันตก

• เชื้อชาติ: ส่วนใหญ่มองโกลอยด์ + ชาวจีน (ทั่วภูมิภาค) + อินโด-อารยัน (เมียนมา มาเลเซีย สิงคโปร์) + คอเคซอยด์
• มาเลเซีย สิงคโปร์ = พหุสังคม (หลายชาติพันธุ์) → ส่งเสริมนโยบายอยู่ร่วมกันอย่างสันติ · สิงคโปร์ใช้ภาษาอังกฤษ มาเลย์ จีน
• ประชากร หนาแน่น: ชวา ที่ราบลุ่มแม่น้ำ เมืองหลวง/เมืองท่า · เบาบาง: เทือกเขา ตอนในบอร์เนียวและนิวกินี

10. ปัญหาของภูมิภาค (น.112) = ปัญหาข้ามพรมแดน

• ชนกลุ่มน้อย (เมียนมา) · หมอกควัน (เหนือไทย–เมียนมา) · ใช้น้ำลุ่มแม่น้ำโขง · สัตว์น้ำและชายฝั่งลดลง (อ่าวไทย) · ความขัดแย้งหมู่เกาะสแปรตลีและพาราเซล (ทะเลจีนใต้) · ป่าไม้ลดลง (บอร์เนียว) · ไฟป่า (สุมาตรา)

1. ที่ตั้ง ขนาด อาณาเขต คร่าว ๆ

• โอเชียเนีย = ทวีปออสเตรเลีย + หมู่เกาะในแปซิฟิก · ออสเตรเลีย เล็กที่สุดในโลก 7.74 ล้าน ตร.กม. (เล็กกว่าเอเชีย ~6 เท่า ใหญ่กว่ากรีนแลนด์ ~3.5 เท่า) → เรียก "ทวีปเกาะ"
• อยู่ ซีกโลกใต้ทั้งหมด · ทรอปิกออฟแคปริคอร์นผ่านกลางทวีป → เหนือร้อน ใต้อบอุ่น · ชื่อ "ออสเตรเลีย" = ดินแดนทางใต้
• อาณาเขต: เหนือ = ทะเลติมอร์ ทะเลอาราฟูรา (กั้นกับอินโดนีเซีย นิวกินี) · ตะวันออก = แปซิฟิก (ทะเลคอรัล ทะเลแทสมัน) · ใต้ = แทสเมเนีย ห่าง 250 กม. คั่นด้วย ช่องแคบบาสส์ · ตะวันตก = มหาสมุทรอินเดีย
• นิวซีแลนด์: ~267,710 ตร.กม. (≈ ครึ่งหนึ่งของไทย) ยาว ~1,600 กม. · เกาะเหนือ–เกาะใต้ คั่นด้วย ช่องแคบคุก (32 กม.) · ห่างออสเตรเลีย ~2,680 กม. มีทะเลแทสมันคั่น · อยู่ในกลุ่มโพลินีเซีย · เมืองหลวง เวลลิงตัน เมืองใหญ่สุด โอกแลนด์
• หมู่เกาะแปซิฟิก: ไมโครนีเซีย เมลานีเซีย โพลินีเซีย (โน้ตบอกว่า ไม่ออกการแบ่งภูมิภาค รู้ชื่อไว้พอ)

2. ภูมิประเทศออสเตรเลีย 3 เขต ครูเน้น: อ่านหมด

• แม่น้ำ ส่วนใหญ่สั้น/มีน้ำเฉพาะฤดูฝน · ยกเว้น เมอร์รีย์–ดาร์ลิง: ยาว ไหลตลอดปี ต้นน้ำในเกรตดิไวดิง → ออกทะเลที่อ่าวเอนเคาน์เตอร์ (เซาท์ออสเตรเลีย) → สำคัญที่สุดด้านชลประทานและพลังน้ำ
• ชายฝั่งค่อนข้างเรียบ · อ่าวใหญ่ 3 แห่ง: คาร์เพนแทเรีย โจเซฟโบนาปาร์ต เกรตออสเตรเลียนไบต์ · คาบสมุทรเคปยอร์ก (เหนือ) แอร์ (ใต้)
• เกรตแบร์ริเออร์รีฟ: ยาว ~2,000 กม. ฝั่งตะวันออกเฉียงเหนือ รัฐควีนส์แลนด์ เกิดจาก ซากปะการังทับถม · เกาะในแปซิฟิกเกิดจาก ภูเขาไฟใต้ทะเล + ซากปะการัง

3. นิวซีแลนด์ = ดินแดนภูเขาหินใหม่ ครูเน้น: น.71–73 จำ!!

4. ลมประจำปี vs ลมประจำฤดู (มรสุม) ครูพูดในห้อง

ตารางฝึกคิดวิเคราะห์ น.75–76 + หนังสือ น.74 ให้เขียนลูกศร "ลมประจำปี" สีแดง และ "ลมมรสุม" สีน้ำเงินแยกกัน · ต่อยอดจากสรุปกลางภาคเรื่อง "ลมผิวโลก 3 ชนิด"

5. ภูมิอากาศโอเชียเนีย: ปัจจัยควบคุม คร่าว ๆ (น.74–78)

• นิวซีแลนด์: ลมตะวันตก (ลมประจำปี) พัดเข้าทางตะวันตก + แอลป์ใต้เหนือ–ใต้ → ฝั่งตะวันตกฝนมาก ฝั่งตะวันออก (แคนเทอร์เบอรี) เป็นเงาฝน · ภูมิอากาศแบบภาคพื้นสมุทรชายฝั่งตะวันตก (อบอุ่น ฝนเกือบทั้งปี)
• หมู่เกาะแปซิฟิก: เขตร้อน + ความชื้นจากทะเลรอบเกาะ → ฝนสูงตลอดปี
• ชายฝั่งตะวันออกเฉียงใต้ของออสเตรเลียมีอากาศคล้ายยุโรปตะวันตก → อังกฤษเลือกตั้งอาณานิคมแรก ๆ ที่นี่

6. เศรษฐกิจออสเตรเลีย ครูเน้น: ออก 2 ข้อ วิเคราะห์!

• อุตสาหกรรมโตเร็วหลังสงครามโลกครั้งที่ 2 (อุตสาหกรรมหนัก เครื่องจักร รถยนต์ ต่อเรือ) ที่ซิดนีย์ นิวคาสเซิล · ส่งออก ข้าวสาลี เนื้อ นม ผลไม้ ขนแกะ น้ำตาล แร่ · ปัจจุบันเป็นประเทศพัฒนาแล้ว

7. เศรษฐกิจนิวซีแลนด์

• เลี้ยงสัตว์สำคัญที่สุด: แกะมากที่สุด (เกาะใต้ ที่ราบแคนเทอร์เบอรี "Canterbury Lamb" · เกาะเหนือเลี้ยงในเขตฝน <50 นิ้ว) → ขนและเนื้อส่งอังกฤษ · โคนมรองลงมา (เกาะเหนือฝั่งตะวันตก หญ้าดี อบอุ่นชื้น) · โคเนื้อมีบ้าง
• เพาะปลูก: ส่วนใหญ่เพื่อบริโภคในประเทศและเป็นอาหารสัตว์ (ข้าวสาลี ข้าวโอ๊ต ข้าวโพด หัวผักกาด)
• ประมง: สำคัญน้อย เพราะคนในประเทศบริโภคน้อย · ทำในเขตน้ำลึก ส่งออก
• ป่าไม้: มีมาก (เขาสูง ฝนชุก) ป่าสน → กระดาษ ก่อสร้าง ส่งออกไม้ได้
• แร่: ตื่นทอง พ.ศ. 2404 ปัจจุบันไม่สำคัญ · ถ่านหิน เหล็ก
• อุตสาหกรรม น้อย เพราะ ขาดถ่านหิน/แร่ + ตลาดในประเทศเล็ก · ใช้ไฟจาก พลังน้ำ ก๊าซธรรมชาติ ความร้อนใต้พิภพ · อุตสาหกรรมนมเนย เนื้อแช่แข็ง ปุ๋ย ทอผ้า กระดาษ อาหารกระป๋อง
• ค้ากับสหราชอาณาจักร ออสเตรเลีย ญี่ปุ่น สหรัฐฯ · รายได้เด่น: ขนแกะ + ท่องเที่ยว

8. ประชากร สังคม วัฒนธรรม

• อัตราเพิ่มประชากรค่อนข้างน้อย · คุณภาพชีวิต ออสเตรเลีย–นิวซีแลนด์สูง (การศึกษาสูง รายได้สูง) · หมู่เกาะค่อนข้างต่ำ
• ภาษาอังกฤษเป็นภาษาราชการ · ส่วนใหญ่นับถือคริสต์ · หมู่เกาะนับถือธรรมชาติและภูตผี
• คนผิวขาว (อังกฤษ) ตั้งถิ่นฐาน ~200 ปี · ชนพื้นเมืองดั้งเดิม: อะบอริจิน (ออสเตรเลีย) เสริม เมารี (นิวซีแลนด์)

1. แผ่นดินไหว: เหตุ → ความเสียหาย → การรับมือ

• แผ่นเปลือกโลก แยกจากกัน / ชนกัน / เลื่อนผ่านกัน (รอยเลื่อน) · พลังงานใต้เปลือกโลกสะสม → แผ่นเปลือกโลกขยับตามรอยเลื่อน → สั่นสะเทือน · เกิดซ้ำที่เดิมหรือใกล้ที่เดิมได้
• เกิดบ่อยและรุนแรงตามรอยต่อ/แนวภูเขาไฟ เช่น รอบมหาสมุทรแปซิฟิก (Ring of Fire)

• ไทย: แผ่นดินไหวที่ศูนย์กลางในเมียนมา → ภาคเหนือและตะวันตกได้รับผล · มีรอยเลื่อนเล็กในภาคเหนือ ตะวันตก ใต้ · ที่สูงเสี่ยงดินถล่มตามมา · อีสานเสี่ยงน้อยที่สุด (เขต 0)
• รับมือ: ตั้งสติ · หลบใต้โต๊ะแข็งแรง · ห่างตู้/ของที่ล้มทับได้ · ห้ามใช้ลิฟต์ (ไฟอาจดับ) · นอกอาคาร: ห่างตึกสูง กำแพง เสาไฟฟ้า

2. เมอร์คัลลี vs ริกเตอร์ ครูเน้น

ระดับสำคัญ: I เครื่องมือตรวจวัดได้ · III คนในอาคารรู้สึก · V ค่อนข้างแรง (เกือบทุกคนรู้สึก คนหลับตื่น ถ้วยจานหน้าต่างแตก) · VII แรงมาก (บ้านโครงสร้างไม่แข็งแรงเสียหายมาก) · IX รุนแรง (อาคารแข็งแรงพิเศษเสียหาย) · XII ภัยพิบัติ (พังทั้งหมด) · ริกเตอร์ 6–6.9 อาคารเริ่มพัง · 7 ขึ้นไป ร้ายแรง

3. ภูเขาไฟ ครูเน้น: 3 ประเภท

• เตรียมตัว: ฟังข่าวราชการ (ก่อนปะทุใหญ่มักปะทุเป็นระยะ) · เตรียมอาหาร น้ำ ยา หน้ากากกันฝุ่น

4. สึนามิ

• ภาษาญี่ปุ่น tsu = ท่าเรือ, nami = คลื่น · เกิดจาก ① แผ่นดินไหวใต้ทะเล ② ภูเขาไฟใต้ทะเลระเบิด ③ อุกกาบาตตกในทะเล ④ ระเบิดปรมาณูใต้ทะเล · ไม่ได้เกิดจากพายุ ลม หรือน้ำขึ้นน้ำลง

• สัญญาณเตือน: รู้สึกแผ่นดินไหว · น้ำทะเลลด/เพิ่มเร็วผิดปกติ (เห็นพื้นทรายไกล) · คลื่นสูงผิดปกติ
• รับมือ: ฟังประกาศ · อย่ายืนมองน้ำทะเล รีบขึ้นที่สูง/อาคารสูงแข็งแรง · อยู่บนเรือ → ออกทะเลลึก · กลับเมื่อศูนย์เตือนภัยประกาศว่าปลอดภัยแล้วเท่านั้น
• ไทยเกิดไม่บ่อย เพราะ ทะเลแถบไทยไม่มีรอยเลื่อนใหญ่ แต่รับผลจากแผ่นดินไหวใกล้เคียงได้

5. พายุหมุนเขตร้อน ครูเน้น: เกิดที่ไหน + ปัจจัยการเกิด

โน้ตครู: พายุหมุนก่อตัวราวละติจูด 5–20° → ประเทศที่อยู่ใกล้เส้นศูนย์สูตรมาก (เช่น สิงคโปร์) จึงแทบไม่เจอพายุหมุน

• พายุ กำลังอ่อน → ฝน ดีต่อเกษตร · พายุ กำลังแรง → สิ่งก่อสร้างและพื้นที่เกษตรเสียหาย น้ำท่วม กัดเซาะชายฝั่ง เสียชีวิต · ถ้าพื้นที่ สูงชัน → ดินถล่ม

6. แผ่นดินถล่ม + ไฟป่า คร่าว ๆ

• พบมาก: เทือกเขาสูง ภาคเหนือ ตะวันตก ใต้ · สัญญาณ: น้ำในลำธารขุ่นข้นเป็นสีดิน
• ป้องกัน: ห้ามตัดไม้ ปลูกป่าทดแทน · หญ้าแฝก (รากลึกสานเหมือนตาข่าย ยึดดิน ดักตะกอน ลดแรงน้ำ) · ไม่สร้างสิ่งก่อสร้างขวางทางน้ำ · มีแผนป้องกันและฟื้นฟู
• ไฟป่า: เขตแห้งแล้งเกิดง่ายกว่าเขตร้อนชื้น → ออสเตรเลียรุนแรง ลุกลามเร็ว · สาเหตุธรรมชาติ (ฟ้าผ่า กิ่งไม้เสียดสี) / มนุษย์ (เผาหาของป่า เช่น ไข่มดแดง น้ำผึ้ง ผักหวาน เห็ด · เผาไร่นา ไม่มีแนวกันไฟ) · ปัจจุบันมนุษย์เป็นต้นเหตุหลัก
• ป้องกันไฟป่า: ไฟจากธรรมชาติ ป้องกันยาก ต้องเตรียมคน อุปกรณ์ แผนอพยพ · ไฟจากมนุษย์ ให้ความรู้ผลกระทบของการเผา เตรียมพนักงานและอุปกรณ์ดับไฟ